stare decisis

[Tureng Çeviri Çağla]

latince bir hukuk terimi

[ALI-KARABULUT]

İngilizce çevirisi 'to stand by that which is decided' imiş. İzahatinden anladığım şey açıkça şöyle: daha önce alınmış emsâl teşkil edecek mahkeme kararları sonraki olaylara örnek oluşturur.

A basic principle of the law whereby once a decision (a precedent) on a certain set of facts has been made, the courts will apply that decision in cases which subsequently come before it embodying the same set of facts. A precedent which is binding; must be followed.

Üst derece mahkemeleri, benzer konuda verilmiş değişik mahkeme kararlarını göz önünde bulundurup, içtihat birliğine (stare decisis) gidebilir.

Amerikan modeli anayasa yargısı sistemin mantığı açık ve basittir: Bir normu somut olayda uygulayacak olan mahkeme, bu norm ile bu normdan daha üst derecede bulunan bir normun çatıştığını kanısına varırsa, bu çatışmayı, lex superior derogat legi inferiori (üst kanun alt kanunları ilga eder) ilkesine göre çözer. Yani mahkeme somut olayda, üst norma aykırı olan alt normu değil, üst normu uygular. Bir kanun ile anayasa arasında çatışma söz konusu olduğunda da aynı şey geçerlidir. Mahkeme davada uygulayacağı kanunun anayasaya aykırı olduğu kanısına varırsa, bu kanunu somut olayda “ihmal” eder; onun yerine doğrudan doğruya anayasanın hükmünü uygular. Bu sistemde, Anayasaya aykırı olan kanun, aslında resmen “iptal” edilmez; o kanun “ihmal” edilir. Dolayısıyla bu karar sadece taraflar arasında bağlayıcıdır, yani “inter partes etki ”ye sahiptir. Ama stare decisis ilkesi gereği bu karar diğer davalarda da tekrarlanır ve kanun fiilen herkes için geçerliliğini yitirmiş olur.

[[[[[[ASLAN]]]]]]

Bir sözlüğümüz şöyle diyor:

The doctrine that a lower court must follow a precedent is called stare decisis

Bu durumda "stare decisis" i şöyle çevirmek mümkün

alt mahkemenin emsale uyma zorunluluğu
alt mahkemenin emsal karara uyma zorunluluğu